Erfaniyat Dar Adab Farsi

fa جبر و اختیار در عرفان زرتشتی و مشترکات آن با عرفان مولانا Determinism and Authority in Zoroastrian mysticism and its commonalities with Rumi's mysticism تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">     اختیار و جبر در فرهنگ ایران باستان، روندی متغیر و پرفراز و نشیب داشته و از همان آغاز راهی یکسان نپیموده؛ چنان که در واژه های آریاییان آغازین ایران که در کتاب دینی مزدیسنان(اوستا) برجا مانده است، جدایی جبر و اختیار از یکدیگر و تفاوت آنها در کارهای روزانه ایرانیان جدایی ناپذیر می نماید. این روند با فراز و نشیب هایی تا دوره ساسانی دنبال می شود که زروان باوری اندیشه جبرگرایی خود را نمایان تر می سازد و در این دوره اندیشه  برآمده از آیین زروانی با اندیشه و فرهنگ مزدیسنی می آمیزد که همه چیز حتی خیرگزینی اهورامزدا و شرگزینی اهریمن را بر پایه اختیار آن دو استوار می داند و حد میانه ای از باور به جبر و زروان باوری در اندیشه مردم ایران باستان پدید می آید که البته هنوز فرهنگ اختیار باوری، بر اندیشه زروان باوری چیره است. در نظر مولوی نیز جبر و اختیار مربوط به درجات سیر و سلوک و مقامات استکمالی سالکان است بدین معنی که سالک در آغاز سیر و سلوک تا وقتی به مقام فناء فی الله و معیّت با حق-که آخرین مقام وصول سالک است- نرسیده باشد، حالت اختیار در خود احساس می کند، اما وقتی به آن مقام رسید و تعینات هستی در او فانی شد دیگر از خود هیچ اختیاری ندارد. در این پژوهش برآنیم دو عنصر جبر و اختیار در متون زرتشتی  و همچنین مشترکات آن با اندیشه مولانا را  بررسی نماییم، و سرانجام بر این نکته معترف خواهیم شد، زرتشت نیز مانند مولانا بر این باور است هر انسانی صاحب اختیار و اراده،‌ آزاد است تا بین خوبی و بدی انتخاب کند و عمده پیام آن ها اخلاقی است، و در عین حال به جبری اعتقاد دارند که در تمام ادیان و میان تمام اقوام حاکم است  و همان اعتقاد به اراده خداوند است که در طول اراده انسان قرار دارد..</div> <div style="text-align: justify;"></div> <div style="text-align: justify;">      Authority and determinism in the culture of ancient Iran has undergone many ups and downs and has never followed a soft and coherent path from the very beginning of its existence. This is found in the words of the early Aryans of Iran left in the religious book of Mazdisnan (Aresta) where Authority and determinism seem inseparable in the daily affairs of Iranians. This idea is further shown by the formation of Aryan governments and the beginning of inscriptions in Iran ( especially inscriptions from the Acheamenid dynasty). This process has followed an uneven path until the Sassanid era where Zarwanism came to believe in the idea of determinism and in it was in this period when the thought derived from the Zarwani religion combined with the mercenary thought and Culture which considers everything, even the benevolence of Ahuramazda and the evil of the Devil, as related to the will of these two. Following this change, a middle position of belief in predestination and Zarwanist belief came to dominate the thoughts of Iranian people. In Rumi's view, determinism and authority are related to the degrees of conduct and Complementary authorities of seekers. In other words, at the beginning of his journey, the seeker feels free until he reaches the position of annihilation in the sight of God and being with Him-- which is the last position of the seeker – but when he reaches that position and for him, the apprehensions of existence become vain and worthless, he no longer has any authority, but becomes a drop that joins the sea where his existence and his movement and peace and every action that is issued from him are subject to the sea. This research studies the two elements of predestination and free will in Zoroastrian texts, as well as their commonalities with Rumis' though. It is concluded that like Rumi, Zoroaster believes that every human being has free will to choose between good and bad. The main point of these two thinkers is moral while they believe in a sort of predestination which prevails in all religions and among all ethnicities and is the belief in God's will that lies along the will of man.</div> جبر, اختیار, زرتشت, عرفان, مولانا. predestination, discretion, Zoroastrianism, mysticism, Rumi. 154 183 http://erfaniyat.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-289-3&slc_lang=fa&sid=1 soheila zoghi سهیلا ذوقی soheila.zoghi@yahoo.com 4030331653 10031947532846002017 Yes Department of Persian language and literature, Nazarabad Center, Islamic Azad University, Karaj, Iran. استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد نظرآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران