fa انسان کامل در ادبیات عرفانی عربی و فارسی تا عصر حافظ تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">&nbsp; &nbsp; &nbsp;از دیرباز مفهوم انسان کامل به اشکال مختلف در ادیان توحیدی و نحله‌های مختلف عرفانی مطرح شده است؛ برای مثال </span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">موضوع‌ خلق‌ِ انسان‌ به‌صورت‌ِ خدا که‌ در عهد عتیق‌ آمده‌&nbsp; و هم‌ مسئلۀ کامل‌ بودن‌ انبیایی </span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">همچون</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">نوح‌ در همان‌ کتاب،‌ حکایت از آشنایی‌ جهان‌ یهودی و مسیحی‌ با مفهوم انسان‌‌ایزدی‌ و خداگونگی‌ دارد. این نوع نگرش حتی‌ در فلسفۀ مسیحی‌ و در قرون‌وسطی‌ به‌ نحوی‌ مطرح‌ بوده‌ است‌. ازاین‌رو، انسان‌ کامل‌ کسی‌ است‌ که‌ کمال‌ پذیرفته‌&nbsp;و شبیه‌ خدا شده‌ است‌ و این به ‌عکس انسان‌ ناقص‌ است که‌ به‌ سبب‌ فقدان‌ کمال‌، شباهتی‌ با خدا ندارد.</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">در این نوشتار، ابتدا دیدگاه ادیان توحیدی و عرفانی درباره مفهوم انسان کامل بررسی‌شده؛ سپس این مفهوم در آثار ادبی-عرفانی عربی و فارسی کاویده و سپس تحلیل‌شده است تا تفاوت‌ها و شباهت‌های نگاه اندیشه‌های مذهبی و عرفانی محض با نگاه عرفای ادیب روشن گردد. خلاف دیدگاه مشهور که محی‌الدین ابن عربی را واضع نظریه انسان کامل می‌داند، نویسندۀ این مقاله معتقد است مفهوم انسان کامل در ادیان توحیدی، عرفان اسلامی و آثار عرفای قرون پیش از ابن اعربی آمده است و وی این مفهوم را تنها به‌صورت نظام‌مند و گسترده بیان کرده است. از میان عرفای ادیب: النفری، سنایی، میبدی، ابن عربی، مولوی، شیخ محمود شبستری و حافظ این مفهوم را در آثار خود آورده و به بیان اوصاف آن پرداخته‌اند.</span></span></div> <div style="text-align: justify;">&nbsp; &nbsp; The concept of the &ldquo;&#39;Perfect Human&rdquo; has been presented in various forms in monotheistic religions and different mystical sects. The subject of the creation of the man, in the form of God discussed in the <em>Old Testament</em>, and the perfection of the all prophets such as Noah, in that book show the familiarity of Jewish and Christian worlds with god-like and superior human beings; an attitude presented in the medieval Christian philosophy. Thus, the &ldquo;Perfect Human&rdquo; is the one who has reached the perfection and looks like God, unlike the imperfect human who lacks this quality and is not like God. In this article, first of all the views of monotheistic and mystical religions about the concept of the &#39;&#39;Perfect Human&quot; are examined and then, this concept is explored in Arabic and Persian literary-mystical works and finally analyzed in order to clarify the differences and similarities between pure religious and mystical ideas. Unlike the popular belief considering Mohi-ud-Din Ibn Arabi as the founder of the theory of the &ldquo;Perfect human&rdquo;, this concept has been discussed in monotheistic religions, Islamic mysticism, and the works of medieval mystics. Ibn Arabi expressed this concept in a systematic and extensive way. Among the litterateur mystics: Al-Neffari, Sanai, Meybodi, Ibn Arabi, Rumi, Sheikh Mahmoud Shabestari and Hafez have expressed his characteristic beliefs and thoughts.</div> ادیان توحیدی, عرفان اسلامی, عرفای ادیب, انسان کامل, ابن عربی. Ibn Arabi. Monotheistic religions, perfect human, Islamic mysticism, litterateur mystics. 68 90 http://erfaniyat.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1156-1&slc_lang=fa&sid=1 Siamak Saadati سیامک سعادتی s_saadatie@ut.ac.ir 10031947532846001798 10031947532846001798 Yes PhD graduate of Persian Language and Literature, Tehran University, Tehran, Iran دانش آموختۀ دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران