fa عوامل تاثیرگذار بر انسان درباره پذیرش پدیده جبر (با رویکرد به مداخله‌های تاریخی، اجتماعی، دینی، صوفی‌گری و ...) تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><span b="" lang="FA" lotus="" style="font-family:">در طول تاریخ، همواره نگرش جبری به افعال انسان وجود داشته است. بی شک عواملی نظیر: جهل، منفعت طلبی، پیروی از نیاکان، تصور غلط از دین، صوفی‌گری، پیروی از تمایلات نفسانی، مسئولیت گریزی و ... باعث پذیرش این تفکر شده و همه این موارد در متون تاریخی و ادبی بازتاب داشته است. مقاله حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بررسی آیات مورد نظر به عواملی دست یافته که نفس انسان ـ به صورت مستقیم یا غیرمستقیم ـ در پذیرش تفکر جبر، متاثر از آنهاست. این عوامل به سه دسته اعتقادی، اجتماعی و سیاسی تقسیم شده و مورد نقد و بررسی قرار می گیرند. آنچه از این پژوهش به دست آمد به اختصار عبارت است از آن است که: عواملی چون تاریخ اجتماعی و سیاسی، جهل دینی، خرافه‌گرایی، منفعت‌طلبی حاکمان، صوفی‌گری و ... در گرایش انسان‌ها به سوی جبر و جبرگرایی تأثیر بسزایی داشته است. از این میان آنچه از آیات کریمه قرآن، روایات ثقه، عقاید کلامی ـ اسلامی و نیز عرفان اصیل برمی‌آید آن است که آدمی در چهارچوب خلقت و سنت الهی &laquo;مجبور&raquo; و در همین چهارچوبه سعادت دنیا و عقبای او به دست خودش رقم زده می‌شود. این نکته در عرفان اسلامی ـ آنجا که مولانا به شرح جبر عامه و جبر مورد اعتقاد خواص می‌پردازد ـ نیز تأیید شده است.</span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span calibri="" style="font-family:"><span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Throughout history, there has always been a predeterministic view of human actions. Undoubtedly, factors such as: ignorance, self-interest, following ancestors, misconception of religion, Sufism, following sensual desires, avoiding responsibility, etc. have led to the acceptance of this thinking, and all of these have been reflected in historical and literary texts. The present article, using a descriptive-analytical method and by examining the verses in question, has found factors that directly or indirectly affect the human soul in accepting the thought of predestination. These factors are divided into three categories: belief, social, and political, and are criticized and examined. What was obtained from this research is, in short, that: factors such as social and political history, religious ignorance, superstition, self-interest of rulers, Sufism, etc. have had a significant impact on the tendency of humans towards predestination and determinism. Among these, what emerges from the verses of the Holy Quran, authentic narrations, Islamic theological beliefs, and authentic mysticism is that man is &ldquo;forced&rdquo; within the framework of creation and divine tradition, and within this framework, his worldly happiness and his afterlife are determined by his own hands. This point has also been confirmed in Islamic mysticism, where Rumi explains the general predestination and the predestination believed in by the elite. </span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; جبر و جبرگرایی, رویکرد تاریخی, رویکرد اجتماعی ـ سیاسی, رویکرد صوفی‌گری predestination and determinism, historical approach, socio-political approach, Sufi approach 104 131 http://erfaniyat.iauh.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2354-1&slc_lang=fa&sid=1 reza Raoufian رضا رئوفیان raz1146557@gmail.com 10031947532846002229 10031947532846002229 Yes